Home

eo bandiera

LA FUNDAMENTA GRAMATIKO DE ESPERANTO

ALFABETO

 Aa, Bb, CC, Ĉĉ, Dd, Ee, Ff, Gg, Ĝĝ, Hh, Ĥĥ, li, Jj, Ĵĵ, Kk, LI, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Ŝŝ, Tt, Uu, Ŭŭ, Vv, Zz.

RIMARKO

Presejoj, kiuj ne posedas la literojn:    ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ       povas anstataŭ ili uzi:   ch, gh, hh, jh, sh, u.

REGULOJ

1.         La tiel nomataj vortoj ” fremdaj “, t.e. tiuj, kiujn la plimulto de la lingvoj prenis el unu fonto, estas uzataj en la lingvo Esperanto sen ŝanĝo, ricevante nur la ortografion de tiu ĉi lingvo; sed ĉe diversaj vortoj de unu radiko estas pIi bone uzi senŝanĝe nur la vorton fundamentan kaj la ceterajn formi el tiu ĉi lasta laŭ la reguloj de la lingvo Esperanto.

2.         Ĉiu vorto estas legata, kiel ĝi estas skribita.

3.         La akcento estas ĉiam sur la antaŭlasta silabo.

4.         La ” substantivoj ”  havas la finiĝon  ” o “. Por la formado de la multenombro oni aldonas la finiĝon  ” j “. Kazoj ekzistas nur du: nominativo kaj akuzativo; la lasta estas ricevata el la nominativo per la aldono de la finiĝo  ” n “. La ceteraj kazoj estas esprimataj per helpo de prepozicioj (la genitivo per  ” de “, la dativo per  ” al  “, la ablativo per  ” per ” aŭ aliaj prepozicioj laŭ la senco).

5.         La fina vokalo de la substantivo kaj de la artikolo povas esti forlasata kaj anstataŭigata de apostrofo.

6.         ” Pronomoj ”  personaj:    MI, VI, LI, ŜI, ĜI    (pri objekto aŭ besto),   SI, NI, VI, ILI, ONI; la pronomoj posedaj estas formataj per la aldono de la finiĝo adjektiva.  La deklinacio estas kiel ĉe la substantivoj.

7.         La ” adjektivo ” finiĝas per  ” a “. Kazoj kaj nombroj kiel ĉe la substantivo. La komparativo estas farata per la vorto  ” pIi “, la superlativo per  ” plej “; ĉe la komparativo oni uzas la konjunkcion  ” ol “.

8.         ” Artikolo ”  nedifinita ne ekzistas; ekzistas nur artikolo difinita (la), egala por ĉiuj seksoj, kazoj kaj nombroj.   RIMARKO: la uzado de la artikolo estas tia sama, kiel en la aliaj lingvoj. La personoj, por kiuj la uzado de la artikolo prezentas malfacilaĵon, povas en la unua tempo tute ĝin ne uzi.

9.         La   ” numeraloj ”  fundamentaj (ne estas deklinaciataj) estas: UNU, DU, TRI, KVAR, KVIN, SES, SEP, OK, NAŬ, DEK, CENT, MIL. La dekoj kaj centoj estas formataj per simpla kunigo de la numeraloj. Por la signado de la numeraloj ordaj oni aldonas la finiĝon de la adjektivo; por la multoblaj   ̶  la sufikson ” obl “, por la nombronaj   ̶   ” on “, por la kolektaj   ̶   ” op “, por la disdividaj   ̶   la vorton ” po “. Krom tio povas esti uzataj numeraloj substantivaj kaj adverbaj.

10.       La  ” adverboj ”  finiĝas per  ” e “; gradoj de komparado kiel ĉe la adjektivoj.

11.       Ĉe alia nea vorto la vorto  ” ne ”  estas forlasata.

12.       La   ” verbo ”  ne estas ŝanĝata laŭ personoj nek nombroj. Formoj de la verbo: la tempo estanta akceptas la finiĝon -as; la tempo estinta -is; la tempo estonta -os; la modo kondiĉa -us; la modo ordona -u; la modo sendifina -i. Participoj (kun senco adjektiva aŭ adverba):   aktiva estanta -ant; aktiva estinta -int; aktiva estonta -ont; pasiva estanta -at; pasiva estinta -it; pasiva estonta -ot. Ĉiuj formoj de la pasivo estas formataj per helpo de responda formo de la verbo  ” esti ”  kaj participo pasiva de la bezonata verbo; la prepozicio ĉe la pasivo estas  ” de “.

13.       Ĉiuj  “prepozicioj”  postulas la nominativon.

14.       Por montri direkton, la vortoj ricevas la finiĝon de la akuzativo.

15.       Ĉiu prepozicio havas difinitan kaj konstantan signifon, sed se ni devas uzi ian prepozicion kaj la rekta senco ne montras al ni, kian nome prepozicion ni devas preni, tiam ni uzas la prepozicion  ” je “, kiu memstaran signifon ne havas. Anstataŭ la prepozicio  ” je ”  oni povas ankaŭ uzi la akuzativon sen prepozicio.

16.       Vortoj kunmetitaj estas formataj per simpla kunigo de la vortoj (la ĉefa vorto staras en la fino); la gramatikaj finiĝoj estas rigardataj ankaŭ kiel memstaraj vortoj.

——————————————————————————————————

it_IT BANDIERA

LA GRAMMATICA ESSENZIALE DELL’ESPERANTO

ALFABETO

 Aa, Bb, CC, Ĉĉ, Dd, Ee, Ff, Gg, Ĝĝ, Hh, Ĥĥ, li, Jj, Ĵĵ, Kk, LI, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Ŝŝ, Tt, Uu, Ŭŭ, Vv, Zz.

NOTA

Le tipografie che non possiedono le lettere:    ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ      possono al loro posto usare:   ch, gh, hh, jh, sh, u.

Pronuncia:

c     z     di  ozio                                     ĉ     c     di  cena

g     g     di  gola                                    ĝ     g     di  gita

h     h     aspirata                                   ĥ     h     di Bach

j     i     di aia                                           ĵ     sge     j francese ( journal )

s     s     di sale                                      ŝ     sc     di  scena

ŭ     u     breve di  guida

z     s     di  usare

LE 16 REGOLE

  1. Le cosiddette “parole straniere“, cioè quelle che la maggioranza delle lingue ha preso da un’unica fonte, sono usate nella lingua Esperanto senza cambiamenti, ricevendo solo l’ortografia di questa lingua; ma tra diverse parole di una radice è meglio usare inalterata solo la parola fondamentale e formare le altre da quest’ultima secondo le regole della lingua Esperanto.
  2. Ogni parola si legge come è scritta.
  3. L’accento cade sempre sulla penultima sillaba.
  4. I “sostantivi” hanno la finale “o”. Per la formazione del plurale si aggiunge la finale “j”. Esistono solo due casi: nominativo ed accusativo; quest’ultimo è dato dal nominativo con l’aggiunta della finale “n” Gli altri casi sono espressi con l’aiuto delle preposizioni (il genitivo mediante “de”, il dativo mediante “al”, l’ablativo mediante “per” o altre preposizioni secondo il senso).
  5. La vocale finale del sostantivo e dell’articolo può essere tralasciata e sostituita da un apostrofo.
  6. Pronomi personali:  MI, VI, LI, ŜI, ĜI (per un oggetto od animale), SI, NI, VI, ILI, ONI; i pronomi possessivi sono formati tramite l’aggiunta della finale dell’aggettivo. La declinazione è come per i sostantivi.
  7. L’aggettivo” finisce per “a”. Casi e numeri come per il sostantivo. Il comparativo si ottiene tramite la parola “pli”, il superlativo tramite “plej”; con il comparativo si usa la congiunzione “ol”.
  8. L’articolo” indefinito non esiste; esiste solo l’articolo definito (la), invariabile per tutti i generi, casi e numeri. NOTA: L’uso dell’articolo è lo stesso che nelle altre lingue. Le persone, per le quali l’uso dell’articolo presenta difficoltà, possono in un primo tempo non usarlo affatto.
  9. I “numerali” fondamentali (non declinati) sono: UNU, DU, TRI, KVAR, KVIN, SES, SEP, OK, NAŬ, DEK, CENT, MIL. Le decine e le centinaia sono formate per semplice unione dei numerali. Per la formazione dei numerali ordinali si aggiunge la finale dell’aggettivo; per i multipli, il suffisso “obl”, per i frazionari “on”, per i collettivi “op”, per i partitivi la parola “po”. Oltre a questi possono essere usati numerali sostantivati ed avverbiali.
  10. Gli “avverbi” finiscono per “e”; gradi di comparazione come per gli aggettivi.
  11. In presenza di un’altra parola negativa la parona “ne” viene omessa.
  12. Il “verbo” non muta secondo le persone né i numeri. Forme del verbo: il tempo presente prende la terminazione -as; il tempo passato -is; il tempo futuro -os; il modo condizionale -us; il modo imperativo -u; il modo infinito -i. Participi (con senso aggettivale o avverbiale): attivo presente -ant; attivo passato -int; attivo futuro -ont; passivo presente -at; passivo passato -it; passivo futuro -ot. Tutte le forme del passivo sono formate con l’ausilio della corrispondente forma del verbo “essere” e del pariticpio passivo del verbo necessario; la preposizione per il passivo è “de”.
  13. Tutte le “preposizioni” per sé reggono il nominativo.
  14. Per indicare la direzione, le parole ricevono la terminazione dell’accusativo.
  15. Ogni preposizione ha un significato definito e costante, ma se dobbiamo usare una preposizione e il senso corretto non indica quale specifica preposizione dobbiamo usare, allora si usa la preposizione “je”, che non possiede significato autonomo. Invece della preposizione je si può anche usare l’accusativo senza preposizione.
  16. Le parole composte sono formate per semplice giustapposizione di parole (la parola principale è alla fine), le terminazioni grammaticali sono considerate come parole autonome).

parole internazionale0001

 Nota: la prima colonna può essere usata come iniziale esercizio di lettura, per abituarsi al suono della lingua; l’accento è sempre sulla penultima sillaba.

Ad esempio, e fate attenzione, nel vocabolo “trajno” l’accento cade sulla “a” di “traj”  [= t r à j n o ], mentre nel vocabolo “trafiko” l’accento cade sulla lettera “i” [= t r a f ì k o ]: la lettera “j”  si lega sempre alla vocale precedente per la sillabazione, in modo simile al dittongo della lingua italiana.

Buona lettura! Bonan legadon!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s