Home

Swahili, intergenta lingvo

paesaggio africano

eo bandiera

En Afriko okazas du inversmarŝaj fenomenoj: a) unuflanke, ĉi tiu kontinento estas eble, kiel la antaŭkolumba Ameriko, absolute la plej poliglota, ĉar ĝi havas, laŭ taksado, inter 800 kaj 1000 lingvojn (dialektoj ne inkluditaj), el kiuj nur paro da dekduoj estas parolitaj de pli ol unu miliono da personoj – b) aliflanke, ĝi havas lingvomiksaĵon da vehiklaj lingvoj kiuj destiniĝe helpas al interkompreniĝo, almenaŭ komerce, en teritorioj je certa vasteco.

En grandan afrikan teritorion (en Kenjon kajTanzanion, inter la aliaj) swahili tiel disvastiĝis kiel vehikla lingvo.

Al tiaj du aspektoj – la lingvamaso da tribaj lingvoj kaj la superrego de la vehiklaj – aldoniĝas tria faktoro, t.e la influo sur ili flanke de la konkerintoj kaj ties parolmanieroj.  Kie konkerintoj kaj fremdaj farmistoj establiĝis kvantnumere, tie regis ilia idiomo. Tio valoras kaj por la plej malproksima nordo kaj por la plej malproksima sudo de la kontinento.

Norde, inter Egiptujo kaj la okcidenta Maroko, dum la VII jarcento kaj la VIII, la araba lingvo preskaŭ trudanstataŭis la lokajn lingvojn (plejparte berberajn), kaj la loĝantoj kiuj ne parolas ĝin kiel patrina lingvo, konas ĝin kiel vehikla kaj Korana.

En la plej profunda sudo de la kontinento, buraj enmigrintoj kaj britaj alklimatigis sian lingvon; saman ŝancon havis la germanlingvo en la sub-okidenta Afriko (Namibio), kie ĝi ankoraŭ nun restas unu el la oficialaj landaj lingvoj. La anglan kaj la nederlandan de Kapo oficas kiel ĝeneraligitaj vehiklaj lingvoj por la ne-brita loĝantaro aŭ tiu bura. En la eks-kolonioj britaj, francaj, belgaj, italaj kaj portugalaj, kien establiĝis pli malgranda nombro da farmistoj, tioj restis ĉiukaze – ĉefe en la  franceparolantaj landoj – en la administra lingvaĵo kaj, parte, estas utiligitaj de la kleraj regantaj klasoj.

Swahili – kelkaj informoj

Swahili  aŭ  kiswahili  estas vorto preskaŭ certe arabdevena, kaj ĝi signifas plimalpli “marbordloĝanto”.

La nomo “swahili” devenas de la araba adjektivo sawahili (سواحلي), kiu plurale estas sawahil (سواحل).

Ĝi estas vehikla lingvo en vastaj regionoj de la orienta Afriko, kaj lingvologie estas la pli bone studita inter la bantuaj lingvoj, pri kies (lingvo)familio ĝi prezentas modelon en ties tipaj karakterizoj; ĝi estas konsiderata kiel lingvo kun “facilega” gramatiko, ĉar praktike estas nenia malfacilo en la prononco aŭ en la ortografio, kio igas ĝin kiel la plej facile lernenda.

Oni povas sin demandi ĉu la svahila akiris sian gravan rolon kiel vehikla lingvo en tre vasta teritorio (inkluzivante inter alie Kenjon, Tanzanion – t.e. la eksan germanan Orientan Afrikon kun Zanzibar  poste lasitan al la angloj kontraŭ Helgoland – kie ĝi estas ofiaciala lingvo) pro la granda simpleco de sia fonetik-gramatika strukturo aŭ ĉu, male, tio dependis de sia utiligo kiel intergenta lingvo, kio igis ĝin lingvon ĉiam pli simpligitan. Eble ambaŭ roloj estis same gravaj.

Kion ekzakte signifas (en la swahila) la vorteto  ki   de  kiswahili?   Ki  estas klasifikantprefikso por indiki  “afero” en singulara formo, kontraŭstare al la alia klasifikantprefikso   vi   kiu indikas   “la pluralon”.

Ekzemplo: tabu = libro  (verŝajne pruntite el la araba lingvo)   kitabu    =  (la) libro   kaj   vitabu = (la) libroj.

Alia ekzemplo: el   vitabu  (libroj), kubwa (granda)  kaj el la numeralo  wili (du)  eliras:   vitabu vikubwa wiwili = du grandaj libroj (libroj, granda, du).

Swahili ne tenas la artikolon.

Swahila lingvo estas parolita de ja 100 milionoj da personoj en almenaŭ 12 landoj de la centra kaj orienta Afriko, kie oni utiligas malsamajn variantojn.

Ĝi estas la oficiala lingvo en pluraj nacioj, inter kiuj (kiel jam dirite) Kenjo, Tanzanio kaj Ugando. En la najbaraj landoj ĝi utilas kiel intergenta lingvo, plifaciligante la komercon kaj la interkomunikon inter personoj el pluraj regionoj.

Ĝi ludis rolon tre gravan por la popolounuigo en la orienta Afriko. Nur en Tanzanio, ekzemple, oni parolas 114 tribajn lingvaĵojn.

Imagu iri al apenaŭ 40-80 kilometroj malproksime de via hejmo, kaj renkonti personojn, kiuj parolas lingvon tute malsaman, lingvon kiu kelkokaze estas parolita nur de la loĝantoj de iu eta vilaĝo. Kiel vi povus interkomunikadi kun ili? Estas facile kompreni, kiom estas utile havi “intergentan lingvon”.

Parolita minimume ekde la X jarcento, ĝi fariĝis skrib(it)an lingvon dum la XVI jarcento. Almenaŭ dudekprocente el la svahilaj vortoj originas el Arabujo, sed la plejparto de la aliaj originas el Afriko. Tial, ne mirigas, ke dum pluraj jarcentoj la svahila lingvo estis skribita per arabaj litertipoj.

Hodiaŭ la svahila utiligas la latinajn litertipojn. El kio dependas ĉi tiu ŝanĝo? Necesas reiri al la duono de la XIX jarcento, kiam en la orienta Afriko alvenis eŭropaj misiistoj, deciditaj diskonigi la mesaĝon de la Biblio al la loka loĝantaro.

La germana misiisto Johann Ludwig Krapf, alveninta al urbo Mombasa, en Kenjo, la jaron 1844, estis la unua skribinto svahile per latinaj litertipoj.

Klarigante pri la diversaj kialoj pro kiuj li rezignis la arabajn liter(tip)ojn, li diris, ke “la araba alfabeto estas nur baro por la eŭropanoj” kiuj en posta tempo estos studintaj la svahilan, kaj ke la latinaj litertipoj estas faciligontaj “al la indiĝenoj la studadon de la eŭropaj lingvaĵoj”.

Kiom da transformoj povas akiri simpla idiomo!

Kiom da traduka laborado ekzistas malantaŭe! … kaj oni esperas, ke la tradukitaĵoj estu ankaŭ bone plenumitaj kaj ke tioj ne okazigu lingvajn miskomprenojn kaj nekomprenadojn … kiel en Babelturo!

_____________________________________________________

palipo_na_upendo_na_mungu_yupo_swahili_fabric_image_web

El / Da: http://network.uuvisalia.org/photo/the-swahili-quote-on-our-fabric-decoration-palipo-na-upendo-na-mu

It is a Swahili proverb: / Ĝi estas svahila proverbo: / E’ un proverbio in lingua swahili:

Palipo Na Upendo Na Mungu Yupo. /   In English: Where there is peace God is present. / En esperanto: Kie estas paco, tie estas Dio. / In italiano: Dove c’è la pace, Dio è presente.

_____________________________________________________

Parto de la unua ĉapitro de Mateo en la svahila, skribita per arabaj litertipoj, 1891.

passo biblico in swahili con caratteri arabi0001

Parte del primo capitolo di Matteo nello swahili, scritto con caratteri arabi, 1891

_____________________________________________________

it_IT BANDIERA

Swahili, lingua franca

In Africa ci sono due fenomeni in contromarcia: a) da un lato, questo continente è forse, accanto all’America precolombiana, il più poliglotta in assoluto, annoverando esso, secondo le stime, da 800 a 1000 lingue (dialetti non compresi), di cui solo un paio di dozzine parlate da oltre un milione di persone – b) dall’altro, un miscuglio linguistico di lingue veicolari destinate a consentire l’intesa, per lo meno in campo commerciale, su territori di una certa vastità.

In una grande area africana (in Kenya e Tanzania, fra l’altro) s’è così diffuso come lingua veicolare lo swahili.

A questi due elementi – alla folla di lingue tribali ed alle lingue veicolari a questa sovrastanti – s’aggiunge come terzo l’influenza dei conquistatori e delle loro lingue. Dove conquistatori e coloni stranieri si sono insediati in gran numero, ivi s’è imposta come dominante la loro lingua. Ciò vale tanto per l’estremo nord quanto per l’estremo sud del continente.

A nord, tra l’Egitto e il Marocco a ovest, tra il VII e l’ VIII secolo l’arabo ha soppiantato o quasi le lingue del posto, per la maggior parte bèrbere e gli abitanti che non lo parlano come lingua materna lo conoscono come lingua veicolare e coranica.

All’estremità meridionale del continente, gli immigrati boeri e britannici hanno acclimatato le proprie lingue; identica sorte è toccata al tedesco in Africa sud-occidentale (Namibia), rimasto tuttora una delle lingue ufficiali del paese. Inglese e Olandese del Capo fungono da lingue veicolari generalizzate per la popolazione non britannica o boera. Nelle ex-colonie britanniche, francesi, belghe, italiane e portoghesi dove si era insediato un minor numero di coloni, esse però sono rimaste – soprattutto nei paesi francofoni – sotto forma di lingue dell’amministrazione e, in parte, delle classi dominanti istruite.

Swahili – alcune informazioni

Lo swahili  o  kiswahili è un termine abbastanza sicuramente di origine araba, e significa pressappoco “abitante della costa”.

Il nome “swahili” deriva dall’aggettivo arabo sawahili (سواحلي), al plurale sawahil (سواحل).

E’ una lingua veicolare in ampie regioni dell’Africa orientale, ed è glottologicamente la meglio studiata delle lingue bantu, della cui famiglia linguistica rappresenta in modo esemplare dei tratti tipici; è considerata una lingua con una grammatica “facilissima”, visto che non offre praticamente alcuna difficoltà di pronunzia per chi parla altre lingue ed ha una struttura chiara e lineare. D. V Pierrot, autore del manuale Teach Yourself Swahili sostiene che questa lingua non presenta alcun problema di pronunzia o d’ortografia, ciò che la rende forse la più facile in assoluto da imparare.

Ci si può domandare se lo swahili debba il suo importante ruolo di lingua veicolare di un grande territorio (comprendente fra l’altro Kenya e Tanzania – ossia l’ex Africa Orientale Tedesca con Zanzibar, poi ceduta agli inglesi contro Helgoland – dove è lingua ufficiale) alla grande semplicità della struttura fonetico-grammaticale o se, viceversa, sia stato il suo impiego come lingua franca a farne una lingua sempre più semplificata. Forse sono stati importanti entrambi i ruoli.

E che cosa significa il  ki  di kiswahili? Ki è un prefisso classificatore che indica “cosa” al singolare, in contrapposizione all’altro prefisso classificatore vi  che indica “il plurale”.

Un esempio: tabu = libro  (probabilmente prestito arabo)  kitabu = (il) libro    e vitabu = (i) libri.

Altro esempio: da vitabu (libri), kubwa (grande) e dal numerale  wili (due) esce:  vitabu vikubwa viwili = due grossi libri (libri, grande, due).

Lo swahili non ha articolo.

Lo swahili è parlato da ben 100 milioni di persone in almeno 12 paesi dell’Africa centrale e orientale, dove si usano diverse varianti.

E’ la lingua ufficiale di varie nazioni, tra cui come detto Kenya, Tanzania e Uganda. Nei paesi limitrofi serve da lingua franca, agevolando il commercio e la comunicazione fra persone di varie regioni.

Ha avuto un ruolo molto importante nell’unificazione dei popoli dell’Africa orientale. Solo in Tanzania, per esempio, si parlano 114 lingue tribali. Immaginate di recarvi ad appena 40-80 chilometri da casa vostra e di incontrare persone che parlano una lingua completamente diversa, lingua che in certi casi è parlata solo dagli abitanti di qualche piccolo villaggio. Come fareste a comunicare con loro? Non è difficile capire perché è così utile avere una lingua franca.

Parlata come minimo dal X secolo, divenne una lingua scritta nel XVI secolo. Almeno il 20 per cento delle parole swahili è di origine araba, mentre la maggior parte delle altre è di origine africana. Pertanto non sorprende che per vari secoli lo swahili sia stato scritto con caratteri arabi.

Oggi lo swahili utilizza i caratteri latini. A cosa è dovuto questo cambiamento? Bisogna risalire alla metà del XIX secolo, quando nell’Africa orientale arrivarono dei missionari europei decisi a far conoscere il messaggio della Bibbia alla popolazione locale.

Il missionario tedesco Johann Ludwig Krapf, giunto a Mombasa, in Kenya, nel 1844, fu il primo a scrivere in swahili utilizzando i caratteri latini. Spiegando i vari motivi per cui aveva rinunciato ai caratteri arabi disse che “l’alfabeto arabo sarebbe stato solo d’ostacolo per gli europei” che in seguito avrebbero studiato lo swahili, e che i caratteri latini avrebbero facilitato “agli indigeni lo studio delle lingue europee”.

Quante trasformazioni può raggiungere un semplice idioma!

Quanto è sempre difficile la comunicazione tra i popoli!

Quanto lavoro di traduzione c’è alle spalle! … sperando che le traduzioni siano anche ben fatte e non creino malintesi e incomprensioni … come a Babele!

torre_di_babele_van_clive_III_hendrich

Bildo el: settemuse.it

pentristo / pittore: Van Clive III Hendrich

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s