Home

round-cerchio-derivazione-zero-linguistica

bildo elprenita el / immagine tratta da:

http://www.linkuaggio.com/2012/04/derivazione-zero-la-conversione-delle.html

eo bandiera

En la etnaj lingvoj, prefiksoj kaj sufiksoj havas tre ŝanĝiĝemajn signifojn (ekzemple, en la itala, la vortoj trombettiere, kaj candeliere havas la saman sufikson -iere, kiu tamen prezentas du ideojn komplete diversajn); male, la esperanta lingvo donas al ili solan signifon.

Esperanton oni difinas kiel fleksebla, sed ĝi estas samtempe ankaŭ tre logika kun granda interna kohereco ĉar – danke al la regulaj prefiksoj kaj sufiksoj – ĝi permesas konstrui senpene nepridubindajn vortojn, eĉ kreajn, kiuj helpas evoluigi nian kreokapablon kaj potencigas niajn logikkapablojn: tio ŝajnas nekredeble sed estas reala.

Esperanto estas konsiderita, prave, enkonduka al lernado de aliaj lingvoj pro la fakto, ke la vortradikoj el kiuj oni povas konstrui la derivaĵojn respondas al principo de “internacieco”, t.e. la aŭtoro Zamenhof ilin elektis post longa observado kaj studado de aliaj malsamaj lingvoj.

Li  mem konis plurajn idiomojn (germanan, francan, grekan, latinan, anglan, rusan, polan kaj  hebrean).

Do, por alkutimiĝi al sufiksoj kaj prefiksoj de la esperanta lingvo, mi vin proponas ĉi-suban sintezan kaj skizan liston, kun eta klarigo pri la nepridubebla koncepto de ĉiu el ili.

it_IT BANDIERA

Nelle lingue naturali i prefissi e i suffissi hanno significati molto mutevoli (ad esempio, in italiano, le parole trombettiere, candeliere hanno il medesimo suffisso  -iere , che rappresenta tuttavia due idee interamente diverse) invece l’esperanto attribuisce loro un valore unico.

La lingua esperanto viene definita flessibile, ma è al tempo stesso anche molto logica con una forte coerenza interna in quanto – proprio grazie ai prefissi e suffissi regolari – consente di formare agevolmente delle parole certe, anche nuove, che aiutano a sviluppare la nostra capacità creativa, potenziando le capacità logiche: questo sembra incredibile ma è vero.

L’esperanto è ritenuto, a ragione, propedeutico per l’apprendimento di altre lingue dato che le radici da cui si possono formare parole derivate seguono il principio di “internazionalità”, cioè sono state scelte dal suo autore (Zamenhof) dopo lunga osservazione e studio di diverse altre lingue.

Egli stesso ne conosceva diverse (tedesco, francese, greco, latino, inglese, russo, polacco ed ebraico).

Dunque, per familiarizzare con i suffissi ed i prefissi della lingua esperanto vi propongo questo sintetico e schematico elenco, con una minima spiegazione del concetto inequivocabile di ciascuno.

PREFISSI / PREFIKSOJ

BO-                 =            parentela dovuta a matrimonio / parenceco pro geedziĝo

DIS-                =            separazione, disseminazione / divido, dissemado

EK-                 =            inizio dell’azione / komenco de la ago

EKS-               =            ex, già / eksa, jam

FI-                   =            disprezzo (morale) / malestimo (morala)

GE-                 =            ambosessi / ambaŭseksaj

MAL-              =            contrario / kontraŭo, malo

PRA-               =            lontananza (tempo, parentela) / malproksimeco (tempo, familianaro)

RE-                  =            ripetizione / ripeto

MIS-               =            errore / eraro

SUFFISSI / SUFIKSOJ

-aĉ-                 =            disprezzo (materiale) / malestimo (materia)

-ad-                 =            azione continuata / ago senpaŭza

-aĵ-                  =            cosa concreta / afero konkreta

-an-                 =            membro, seguace, abitante / membro, sekvanto, loĝanto

-ar-                  =            l’insieme, gruppo / la tuto, grupo

-ĉj-                  =            vezzeggiativo (maschile) / karesformo (vira, maskla)

-ebl-                =            possibilità / ebleco

-ec-                 =            idea astratta / ideo abstrakta

-eg-                 =            accrescitivo / pligrandiga

-ej-                  =            luogo, destinato a / loko, destinita al

-em-                =            inclinazione, tendenza / inklino, tendenco

-end-               =            da farsi / farotaĵo

-er-                  =            parte, elemento / parto, elemento

-estr-               =            capo / gvidanto

-et-                  =            diminutivo / diminutiva, malpligrandiga

-id-                  =            discendente / posteulo

-ig-                  =            rendere, fare / doni, fari

-iĝ-                  =            divenire, farsi / evolui kaj ŝanĝiĝi, transformiĝi

-il-                   =            strumento / instrumento aŭ aparato

-in-                  =            femminile / virina (feminina)

-ind-                =            degno / merita

-ing-                 =            oggetto contenente parzialmente / objekto entenanta nur parte

-ism-                =            sistema, dottrina / sistemo, doktrino (kulture)

-ist-                  =            professione / profesio

-nj-                  =            vezzeggiativo (femminile) / karesformo (virina, feminina)

-obl-                =            moltiplicativo / multobliga (multiplika)

-on-                 =            frazionario / frakcia

-op-                 =            collettivo / kolektiva, kumula

-uj-                  =            ciò (oggetto e non ) che contiene totalmente / entenanto komplete

-ul-                  =            individuo / individuo (persono)

-um-                =            varie (un suffisso tuttofare quando non si riesce ad esprimere l’idea o la cosa con alcuno degli altri suffissi)  /  / diversaĵoj (ĉiotaŭga sufikso, utiligenda kiam oni ne sukcesas esprimi ideon aŭ aferon per iu el la aliaj sufiksoj)

_____________________________________________________ ͏ ͏ ͏ ͏

esemplificazione, riferita a parole presenti nel testo della favola lituana, pubblicato prima di questo articolo:

DA UN RADICALE:

CHE CONOSCO  +  SUFFISSO o PREFISSO =    NUOVE PAROLE

  1. Albero             Arb-o         –ar–       =    arbaro  (insieme di alberi, bosco)
  2. Imparare         Lern-i        –ej–        =    lernejo  (luogo dove si impara, scuola)
  3. ”                     ”        ”         –ad–       =    lernado (apprendimento nel tempo)
  4. Cavallo            Ĉeval-o     –in–        =    ĉevalino (femmina di cavallo, giumenta)
  5. Giardino          Ĝarden-o  –ist–       =    ĝardenisto (giardiniere)
  6. Padre              Patr-o         BO-      =    bopatro (suocero: padre acquisito per matrimonio)
  7. ”                     ”         ”         GE-       =    gepatroj (genitori, maschio e femmina)
  8. ”                     ”         ” BO-,   GE-     =    bogepatroj (= suoceri, maschio e femmina, cioè genitori acquisiti per matrimonio  / due i prefissi utilizzati)

_____________________________________________________ ͏ ͏ ͏ ͏

Advertisements

2 thoughts on “prefiksoj kaj sufiksoj

  1. Pingback: esperanto in 15 lezioni (3) | lingvo-vojo

  2. Pingback: lingvo-vojo

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s