Home

eo

En la nuntempaj vere malfacilaj momentoj por la tuta homaro, estas bone pensi. Mi trovis en la reto – kaj voĉe kaj skribe – la tekston de  «Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj» (kaj Devoj) kaj proponas al vi samtempan aŭskultadon/legadon de tiu teksto, kiel ekzercado pri la lingvo esperanto. Sed ties enhavoj estas, ja, ankaŭ signifoplenaj, ĉu ne? Esperantistoj proponis ankaŭ la aldonon de “devoj” apud la rajtoj, en 2012, okaze de la 125-a datreveno de la naskiĝo de la lingvo internacia Esperanto. La devoj estas blue skribitaj… “La realigo de tiu ĉi humanisma projekto estas sekvo de l’deziro de kreskanta nombro da sociaj gvidantoj, sciencistoj kaj pedagogoj dezirantaj kompletigi la koncepton “rajtoj” per la koncepto “devoj”, konforme al la urĝaj bezonoj de la nuntempa socio“.

it

Negli attuali tempi veramente difficili per l’umanità intera, è bene riflettere. Ho trovato in rete – sia oralmente che graficamente – il testo della «Dichiarazione Universale dei Diritti Umani» (e Doveri) e vi propongo un contemporaneo ascolto/lettura di quel testo, come esercitazione in lingua esperanto, i cui contenuti sono, certamente, pregnanti di significato, non vi pare? Esperantisti impegnati hanno anche proposto l’aggiunta dei “doveri” accanto ai diritti, nel 2012, in occasione del 125° anniversario della nascita della lingua internazionale Esperanto. I doveri sono scritti in blu… “L’attuazione di questo progetto umanistico è dovuto al desiderio di un numero crescente di operatori sociali, scienziati e pedagogisti che desidera completare il concetto  “diritti” con il concetto “doveri”, adeguatamente agli urgenti bisogni dell’attuale società“.

aŭskultu

.
.
kaj legu!
la suba teksto troveblas ankaŭ ĉi tie:

http://univdeklar.weebly.com/esperanto.html

kaj ne nur en esperanto, sed ankaŭ en la sekvaj lingvoj, kaj kun multaj aliaj informoj, evoluigaj sintenoj:

Deutsch
English
Español
Esperanto
Français
Nederlands
Русский
العربية
中文

.

 

Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj

kajDevoj

 

Propono al la Universala Esperanto-Asocio (Neregistara Organizo kunlaboranta kun UNO kaj UNESKO) 1), okaze de la 125-a datreveno de la naskiĝo de l’neŭtrala internacia lingvo Esperanto 2), por kompletigo de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj per konsideroj kaj rekomendoj pri Homaj Devoj. 3)

ANTAŬKONSIDEROJ

 

Post la agnosko de la Ĝenerala Asembleo de l’Unuiĝintaj Nacioj – la 10-an   de decembro 1948 – ke la esenca digno kaj la egalaj kaj nefordoneblaj rajtoj de ĉiuj membroj de la homara familio estas la fundamento de libero, justo kaj paco en la mondo;Post la konstato de la Unuiĝintaj Nacioj, ke malagnosko kaj malestimo de la homaj rajtoj rezultigis barbarajn agojn, kiuj forte ofendis la konsciencon de la homaro, kaj post tio ke la efektiviĝo de tia mondo, en kiu la homoj ĝuos liberecon de parolo kaj kredo kaj liberiĝon el timo kaj bezono, estis proklamita kiel la plej alta aspiro de ordinaraj homoj;

Post la konvinko, ke nepre necesas, se la homoj ne estu devigitaj, sen alia elektebla vojo, ribeli kontraŭ tiranismo kaj subpremo, ke la homaj rajtoj estu leĝe protektataj;

Pro tio, ke nepre necesas daŭre evoluigi amikajn rilatojn inter la nacioj;

Pro tio, ke la popoloj de l’Unuiĝintaj Nacioj jam asertis sian firman kredon je la fundamentaj homaj rajtoj, je la digno kaj valoro de la homa personeco kaj je la egalaj rajtoj de viroj kaj virinoj, kaj firme decidis antaŭenigi socian progreson kaj pli altnivelan vivon en pli granda libereco;

Pro tio, ke la ŝtatoj-membroj sin jam devigis atingi, en kunlaboro kun la Unuiĝintaj Nacioj, la antaŭenigon de universala respekto al kaj observado de la homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj;

Pro tio, ke komuna kompreno pri la neceso de tiuj ĉi rajtoj kaj liberecoj pli kaj pli realiĝas;

Opiniante, ke farendas plua esence grava paŝo por plialtigi la individuan kaj kolektivan konscion de la homaro, kompletigante la Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj per rekomendoj pri Homaj Devoj;

Por malebligi ke nuraj rajtoj tro ofte referencu al enmemiĝantaj, individuaj kaj kolektivaj aspiroj, kontraŭe al devoj invitantaj atentemon al aliaj kaj kondukantaj al pli bona interkompreniĝo, indulgemo kaj harmonio;

Tial, nun, la UNIVERSALA ESPERANTO-ASOCIO (Neregistara Organizo kunlaboranta kun UNO kaj UNESKO) invitas la ĜENERALAN ASEMBLEON DE LA UNUIĜINTAJ NACIOJ pristudi ĉi proponitajn konsiderojn kaj rekomendojn cele al eventuala proklamo de Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj kaj Devoj,

kiel komunan celon de atingo por ĉiuj popoloj kaj ĉiuj nacioj, por tio, ke ĉiu individuo kaj ĉiu organo de la socio, konstante atentante ĉi tiun novan Deklaracion, per instruado kaj edukado strebu al respektigo de tiuj ĉi rajtoj, liberecoj kaj devoj kaj al la konsciiĝo pri ilia egalvaloro, kaj per laŭgradaj paŝoj naciaj kaj internaciaj certigu ilian universalan kaj efektivan agnoskon kaj observadon, same tiel inter la popoloj de la ŝtatoj-membroj mem, kiel inter la popoloj de teritorioj sub ilia jurisdikcio.                                                                                                   ___________

Artikolo 1.
Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco, konsiderante pri siaj reciprokaj rajtoj kaj devoj.

Artikolo 2.
(1) Ĉiuj rajtoj, liberecoj kaj devoj difinitaj en tiu ĉi Deklaracio validas same por ĉiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, ĉu laŭ raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia deveno, posedaĵoj, naskiĝo aŭ alia stato.
(2) Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aŭ internacia pozicio de la lando aŭ teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere ĉu ĝi estas sendependa, sub kuratoreco, nesinreganta aŭ sub kia ajn alia limigo de la suvereneco.

Artikolo 3.

Ĉiu havas la rajtojn je vivo, libereco kaj persona sekureco, kaj la devon atente flegi tiujn proprecojn cele al la ekvilibrigo kaj harmoniigo de si mem kaj de la socio.

Artikolo 4.
Neniu estu tenata en sklaveco aŭ servuteco; sklaveco kaj sklavkomerco estu malpermesitaj en ĉiuj siaj formoj.

Artikolo 5.
Neniu suferu torturon aŭ kurelan, nehoman aŭ sendignigan traktadon aŭ punon.

Artikolo 6.
Ĉiu rajtas esti ĉie agnoskita jure kiel persono.

Artikolo 7.
Ĉiuj homoj estas jure egalaj, kaj rajtas sen diskriminacio al egala jura protekto. Ĉiuj rajtas ricevi egalan protekton kontraŭ kia ajn diskriminacio, kiu kontraŭas tiun ĉi Deklaracion, kaj kontraŭ kia ajn instigo al tia diskriminacio.

Artikolo 8.
Ĉiu rajtas ricevi de la kompetentaj naciaj tribunaloj efikan riparon pro agoj, kiuj kontraŭas la fundamentajn rajtojn, kiujn li havas laŭ la konstitucio aŭ la leĝoj.

Artikolo 9.
Neniu suferu arbitrajn areston, malliberigon aŭ ekzilon.

Artikolo 10.
Ĉiu en plena egaleco rajtas je justa kaj publika proceso antaŭ sendependa kaj senpartia tribunalo, por prijuĝo de liaj rajtoj kaj devoj kaj de kiu ajn kriminala akuzo kontraŭ li.

Artikolo.11.
(1) Ĉiu akuzita pro punebla faro rajtas, ke oni supozu lin senkulpa, ĝis oni pruvos laŭleĝe lian kulpon en publika proceso, en kiu li ricevis ĉiujn garantiojn necesajn por sia defendo.
(2) Neniu estu konsiderata krimkulpa pro kia ajn ago aŭ neago, kiu ne konsistigis puneblan faron, laŭ nacia aŭ internacia juro, en la tempo, kiam ĝi estis farita. Same tiel, ne estu aljuĝita pli severa puno ol tiu, kiu estis aplikebla en la tempo, kiam la punebla faro estis plenumita.

Artikolo 12.
Neniu suferu arbitrajn intervenojn en sian privatecon, familion, hejmon aŭ korespondadon, nek atakojn kontraŭ sia honoro aŭ reputacio. Ĉiu rajtas ricevi juran protekton kontraŭ tiaj intervenoj aŭ atakoj.

Artikolo 13.
(1) Ĉiu havas la rajton libere moviĝi kaj loĝi interne de la limoj de kiu ajn ŝtato, respektante ĝiajn kulturon kaj tradiciojn.
(2) Ĉiu rajtas eliri el kiu ajn lando, inkluzive la propran, kaj reveni en sian landon.

Artikolo 14.

(1) Ĉiu rajtas peti kaj ricevi en aliaj landoj azilon kontraŭ persekuto.
(2) Tiu rajto ne estas alvokebla en kazoj de persekutaj akuzoj malfalse levitaj pro nepolitikaj krimoj aŭ pro agoj kontraŭaj al la celoj kaj principoj de l’Unuiĝintaj Nacioj.

Artikolo 15.
(1) Ĉiu rajtas havi ŝtatanecon.
(2) Al neniu estu arbitre forprenita la ŝtataneco, nek rifuzita la rajto ŝanĝi sian ŝtatanecon.

Artikolo 16.
(1) Plenaĝaj viroj kaj virinoj, sen ia ajn limigo pro raso, nacieco aŭ religio, rajtas edziĝi kaj fondi familion. Iliaj rajtoj estas egalaj koncerne la geedziĝon, dum la geedzeco kaj koncerne eksedziĝon.
(2) Geedziĝo okazu sole laŭ libera kaj plena konsento de la geedziĝontoj.
(3) La familio estas la natura kaj fundamenta grupunuo de la socio, kaj ĝi rajtas ricevi protekton de la socio kaj de la ŝtato.

Artikolo 17.
(1) Ĉiu rajtas proprieti havaĵon, kaj sola kaj en asociiĝo kun aliaj.
(2) Al neniu estu arbitre forprenita lia proprieto.

Artikolo 18.
(1) Ĉiu havas la rajton je libereco de penso, konscienco kaj religio; tiu ĉi rajto inkluzivas la liberecon ŝanĝi sian religion aŭ kredon, kaj liberecon manifesti, ĉu sola ĉu kune kun aliaj, ĉu publike ĉu private, sian religion aŭ kredon per instruado, praktikado, adorado kaj observado.
(2) Ĉiu havas la devon respekti alies religion aŭ konvinkon, kondiĉe ke tiuj ĉi ne kontraŭu la Universalan Deklaracion de Homaj Rajtoj kaj Devoj.  

Artikolo 19.
(1) Ĉiu havas la rajton je libereco de opinio kaj esprimado; ĉi tiu rajto inkluzivas la liberecon havi opiniojn sen intervenoj de aliaj, kaj la rajton peti, ricevi kaj havigi informojn kaj ideojn per kiu ajn rimedo kaj senkonsidere pri la landlimoj.
(2) Ĉiu havas la devon konsideri alies opiniojn kun respekto, konsciante ke la vivo estas diverseca unuaĵo kaj serĉante la komunajn denominatorojn akcepteblajn de ĉiuj individuoj, grupoj, asocioj, popoloj kaj nacioj.

Artikolo 20.                                                                                                
(1) Ĉiu havas la rajton je libereco de pacema kunvenado kaj asociiĝo.
(2) Neniu estu devigita aparteni al asocio.

Artikolo 21.
(1) Ĉiu homo rajtas partopreni la regadon de sia lando, aŭ rekte aŭ pere de libere elektitaj reprezentantoj.
(2) Ĉiu rajtas je egala aliro al publika servo en sia lando, konsciante pri la valoro de reciproka ĝentileco, pacienco kaj komprenemo kaj pri la avantaĝoj de servo per amikeco. 4)
(3) La volo de la popolo estu la bazo de la aŭtoritato de la registaro; tiu volo estu esprimata per regulaj kaj aŭtentikaj elektoj, kiuj okazu per universala kaj egala balotrajto, kaj per sekreta voĉdono aŭ ekvivalentaj liberaj voĉdonaj proceduroj.

Artikolo 22.
(1) Ĉiu, kiel membro de la socio, havas rajton je socia sekureco kaj povas postuli la realigon, per naciaj klopodoj kaj internacia kunlaboro, kaj konforme al la organizo kaj disponeblaj rimedoj de ĉiu ŝtato, de tiuj ekonomiaj, sociaj kaj kulturaj rajtoj, kiuj estas nepre necesaj pro lia digno kaj por la libera disvolviĝo de lia personeco.
(2) Ĉiu strebu al harmonio kaj komforto materia kaj morala, favore al la tuta homaro.

Artikolo.23.
(1) Ĉiu havas rajton je laboro, je libera elekto de sia okupo, je justaj kaj favoraj laborkondiĉoj kaj je protekto kontraŭ senlaboreco.
(2) Ĉiu, sen ia ajn diskriminacio, rajtas ricevi egalan salajron pro egala laboro.
(3) Ĉiu, kiu laboras, rajtas ricevi justan kaj favoran kompenson, kiu certigu por li mem kaj por lia familio ekziston konforman al homa digno, kaj kiun suplementu, laŭnecese, aliaj rimedoj de socia protekto.
(4) Ĉiu rajtas formi kaj aliĝi sindikatojn pro protekto de siaj interesoj.

Artikolo 24.
(1) Ĉiu havas rajton je ripozo kaj libertempo, inkluzive racian limigon de la laborhoroj kaj periodajn feriojn kun salajro.
(2) Ĉiu konsideru la avantaĝojn de sportumado, studado kaj meditado cele al la disvolviĝo kaj plivaloriĝo de ĉiuj facetoj de la individua kaj la socia vivo.

Artikolo 25.
(1) Ĉiu havas rajton je vivnivelo adekvata por la sano kaj bonfarto de si mem kaj de sia familio, inkluzive de nutraĵo, vestaĵoj, loĝejo kaj medicina prizorgo kaj necesaj sociaj servoj, kaj la rajton je sekureco en okazo de senlaboreco, malsano, malkapablo, vidvineco, maljuneco aŭ alia perdo de la vivrimedoj pro cirkonstancoj ekster sia povo.
(2) Patrineco kaj infaneco rajtigas al specialaj prizorgoj kaj helpo. Ĉiuj infanoj, egale ĉu ili naskiĝis en aŭ ekster geedzeco, ricevu saman socian protekton.
(3) Ĉiuj favore atentu pri alies fizikaj, spiritaj, intelektaj kaj materiaj bezonoj.

Artikolo 26.
(1) Ĉiu havas rajton je edukiĝo. La edukado estu senpaga, almenaŭ en la elementa kaj fundamenta stadioj. La elementa edukado estu deviga. La teknika kaj profesia edukado estu ĝenerale akirebla, kaj pli alta edukado estu egale akirebla por ĉiuj laŭ ties meritoj.
(2) Edukado celu la plenan disvolvon de la homa personeco kaj plifortigon de la respekto al la homaj rajtoj, devoj kaj fundamentaj liberecoj. Ĝi kreskigu komprenon, toleron kaj amikecon inter ĉiuj nacioj, rasaj aŭ religiaj grupoj, kaj antaŭenigu la agadon de l’Unuiĝintaj Nacioj por konservo de paco.
(3) Gepatroj havas unuavican rajton elekti la specon de la edukado, kiun ricevu iliaj infanoj.
(4) Gepatroj konsideru la favorajn sekvojn de bona edukado de siaj infanoj, konforme al la principoj enkorpiĝintaj en la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj kaj Devoj.

Artikolo 27.
(1) Ĉiu rajtas libere partopreni la kulturan vivon de la komunumo, ĝui la artojn kaj partopreni sciencan progreson kaj ĝiajn fruktojn.
(2) Ĉiu havas rajton je protekto de la moralaj kaj materiaj interesoj rezultantaj el eventualaj sciencaj, literaturaj aŭ artaj produktaĵoj, kiujn li aŭtoris.
(3) Ĉiuj serioze konsideru la etikajn konsevencojn de siaj edukaj, sciencaj, kulturaj kaj ĵurnalismaj kreitaĵoj kaj strebu al kiel eble plej multe da klareco kaj objektiveco rilate al informado kaj komunikado.

Artikolo 28.
Ĉiu havas rajton je socia kaj internacia organizo, en kiu la rajtoj, liberecoj, rekomendoj kaj devoj, difinitaj en ĉi tiu Deklaracio povas esti plene realigitaj.

Artikolo 29.
(1) Ĉiu havas devojn al la komunumo, en kiu, sole, estas ebla la libera kaj plena disvolviĝo de lia personeco.
(2) En la uzado de siaj rajtoj, kaj liberecoj, konsiderante plej raciajn devojn, ĉiu estu subigita sole al tiuj limigoj, kiuj estas jure difinitaj ekskluzive kun la celo certigi adekvatan rekonon kaj respekton por la rajtoj, liberecoj kaj devoj de aliaj kaj por konformiĝi al justaj postuloj de moralo, publika ordo kaj ĝenerala bonfarto en demokrata socio.
(3) Tiuj ĉi rajtoj, liberecoj, rekomendoj kaj devoj estas en neniu okazo efektivigeblaj kontraŭe al la celoj kaj principoj de l’Unuiĝintaj Nacioj.

Artikolo 30.
Nenio en ĉi tiu Deklaracio estu interpretita kiel implico, ke iu ajn ŝtato, grupo aŭ persono iel ajn rajtas entrepreni ian ajn agadon aŭ plenumi ian ajn agon, kiu celus detrui kiun ajn el la rajtoj, liberecoj, rekomendoj kaj devoj ĉi-ene difinitaj.

Rotterdam, la 15-an de decembro 2012. 5)

___________
1) 1969 Konsultaj rilatoj (1962), kategorio B. 1996 Informaj rilatoj (149 EX/ONG.2) (149/EX/Dec. 7.3). 1997 Relations opérationnelles (151 EX/ONG.2) (151 EX/Dec. 9.2) 2003 Renouvellement des relations opérationnelles (166 EX/38) (166 EX/Dec.9.2).
2) Oficiala rekono de Esperanto fare de la Ĝenerala Asembleo de UNESKO, Montevideo, Uruguay, la 10-an de  decembro 1954. Resolucio IV.4.422-4224 // UNESCO records, resolution 11.11 adopted by the 23th Session of the General Conference in Sofia, Bulgaria, 8-9.10.1985.
3) Originala dokumento verkita en la internacia lingvo Esperanto.
4) “Servo per amikeco”, la oficiala devizo de la Internacia Polica Asocio (IPA), origine en Esperanto kaj aperanta sur ĝia oficiala emblemo.
5) La 15-a de decembro, oficiala Zamenhoftago konforme al la decido de la 55-a Ĝenerala Asembleo de UNESKO, 1959. Cirkulero de la Ĝenerala Direktoro René Mahieu. Doc. CL/1406 van 15.02.1960. // D-ro L.L. Zamenhof, « une personnalité importante universellement reconnue dans les domaines de l’éducation , de la science et de la culture ». Le Courrier de l’Unesco. XIIe. ANNÉE. Décembre. 1959.

_________________
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s